niedzielahandlowa.euZakaz handlu w niedziele w Europie – jak to wygląda w Niemczech, Austrii, Francji i gdzie indziej?
Opublikowano:
Polski zakaz handlu w niedziele bywa przedstawiany jako rozwiązanie wyjątkowe na tle Europy. W rzeczywistości ograniczenia niedzielnego handlu obowiązują w wielu krajach Unii - różnią się jednak mechanizmem: od ochrony zapisanej w konstytucji, przez limity godzin, aż po niedziele wybierane przez same sklepy. Poniżej przegląd najciekawszych przykładów (stan na wrzesień 2026 r.).
Niemcy – ochrona niedzieli zapisana w konstytucji
W Niemczech ochrona niedzieli ma rangę konstytucyjną. Art. 139 konstytucji weimarskiej, włączony do obecnej Ustawy Zasadniczej przez jej art. 140, stanowi, że niedziela i uznane przez państwo święta pozostają prawnie chronione jako dni odpoczynku od pracy i “duchowego wzniesienia”.
Od reformy federalizmu z 2006 roku godziny otwarcia sklepów regulują poszczególne kraje związkowe, a nie państwo federalne. Zasadą pozostaje zamknięcie sklepów w niedziele, a wyjątkiem są tzw. verkaufsoffene Sonntage - niedziele handlowe, których w większości landów może być zwykle od czterech do ośmiu w roku (w Badenii-Wirtembergii maksymalnie trzy). Co ważne, taka niedziela musi mieć konkretny powód, np. lokalny festyn czy targi - sam interes ekonomiczny sklepów nie wystarcza. W 2009 roku Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z konstytucją otwieranie sklepów w Berlinie we wszystkie cztery niedziele adwentu.
Austria – zamknięte, z wyjątkiem dworców i stref turystycznych
Austriacka ustawa o godzinach otwarcia (Öffnungszeitengesetz 2003) jako zasadę przyjmuje zamknięcie sklepów w niedziele i święta. Wyjątki obejmują m.in. sklepy na dworcach kolejowych i lotniskach, oferujące prowiant, pamiątki i artykuły potrzebne w podróży. Władze krajów związkowych mogą też wyznaczać strefy turystyczne, w których niedzielny handel jest dozwolony - korzystają z tego m.in. popularne kurorty w Salzburgu.
Francja – odpoczynek niedzielny z długą listą wyjątków
We Francji obowiązuje zasada niedzielnego odpoczynku pracowników (repos dominical), zapisana w kodeksie pracy, ale lista wyjątków jest długa:
- sklepy spożywcze mogą być otwarte w niedzielę do godziny 13:00,
- od reformy z 2015 roku (tzw. ustawa Macrona) burmistrz może zezwolić na otwarcie sklepów w maksymalnie 12 niedziel w roku (dimanches du maire),
- w wyznaczonych międzynarodowych strefach turystycznych sklepy mogą działać w niedziele przez cały dzień.
Wielka Brytania – limit godzin zamiast zakazu
W Anglii i Walii obowiązuje Sunday Trading Act z 1994 roku. Nie zakazuje on handlu, tylko go ogranicza: duże sklepy (powyżej 280 m²) mogą być otwarte w niedzielę maksymalnie przez sześć godzin z rzędu, między 10:00 a 18:00. Małe sklepy nie mają żadnych ograniczeń, a w Szkocji podobnych przepisów w ogóle nie ma.
Węgry – zakaz, który przetrwał rok
Węgry to przykład odwrotny. Zakaz handlu w niedziele wprowadzono tam w marcu 2015 roku, ale już w kwietniu 2016 roku parlament go zniósł - rząd otwarcie przyznał, że zdecydował się na to pod presją polityczną i społeczną. Węgierski przykład był często przywoływany w polskiej debacie jeszcze przed wejściem w życie naszej ustawy.
Chorwacja – 16 niedziel do wyboru
Chorwacja wprowadziła ograniczenia stosunkowo niedawno - 1 lipca 2023 roku. Tamtejszy model różni się od polskiego w jednym ważnym punkcie: sklepy mogą być otwarte w 16 niedziel w roku, ale to one same wybierają, które to będą. Dla sklepów w miejscowościach turystycznych oznacza to możliwość skupienia niedziel handlowych w sezonie letnim.
Na tym tle Polska
W porównaniu z tymi krajami polski model wyróżnia się tym, że:
- daty niedziel handlowych są wspólne dla całego kraju i wynikają wprost z ustawy (ostatnia niedziela stycznia, kwietnia, czerwca i sierpnia, Niedziela Palmowa oraz trzy niedziele przed Wigilią) - sklep nie wybiera ich sam, jak w Chorwacji, a gmina nie ustala ich lokalnie, jak we Francji czy w Niemczech,
- zamiast stref turystycznych czy limitów powierzchni ustawa opiera się na liście 32 wyjątków określających rodzaj placówki (stacje paliw, apteki, piekarnie, sklepy prowadzone osobiście przez właściciela i inne),
- ochrona niedzieli nie ma u nas rangi konstytucyjnej, jak w Niemczech - wynika ze zwykłej ustawy, którą parlament może zmienić (o trwających pracach piszemy w artykule Projekt zmian w ustawie o niedzielach handlowych).
W typowym roku daje to w Polsce osiem niedziel handlowych - więcej niż w części niemieckich landów, ale wyraźnie mniej niż we Francji czy w Chorwacji.
Podsumowanie
Ograniczanie niedzielnego handlu to w Europie rozwiązanie powszechne, a nie polska osobliwość. Kraje różnią się przede wszystkim tym, kto decyduje o wyjątkach: konstytucja i sądy (Niemcy), burmistrz (Francja), sam sklep (Chorwacja) czy - jak w Polsce - bezpośrednio ustawa. Przepisy w innych krajach też się zmieniają, dlatego przed zagranicznym wyjazdem warto sprawdzić lokalne zasady na miejscu.
Historię polskich przepisów - od 2018 roku do dziś - opisujemy na stronie Historia ustawy o handlu w niedziele, a aktualne daty niedziel handlowych znajdziesz w kalendarzu na 2026 rok.
